ستاگیدیا

Sattagydia) ستاگیدیا ستاگیدیا سرزمینی که فعلا افغانستان مرکزی می باشد. این تنها نقطۀ مشترک در تمام منابع است که مربوط به ستاگیدیا وجود دارد. در هر منابعی که سر بزنیم موقعیت ستاگیدیا را با تفاوتخیلی کمی در یک محور چرخانده و آن درست سرزمین فعلی هزارستان میباشد البته با پهنای خیلی بزرگ تر از حال. مرحوم غبار در کتاب"افغانستان در مسیر تاریخ" از سرزمین هزاره ها به عنوان سرزمین ستاگیدیا نام برده است و قدامت آنرا قریب 5000 سال پیش ذکر کرده است. و همچنان در سنگ نبشتۀ داریوش آمده است که سرزمین باستانی ستاگیدیا در جنوب غربش باختر و تا هوالی سند (افغانستان مرکزی) وسعت داشته. هرودوت نامی از ستاگیدیا برده و مردم آنرا از تیرۀ شرق یا شمال شرق ایران و مقر ایشان در تقسیم بندی جز هفتم ایالات هخامنشی گفته است. در سایت انگلیسی و ویکیپیدیا تعداد زیاد از آنها آنرا حکومتی پارس دانسته و موقعیتش را همین موقعیت تعریف شده معرفی کرده است. حالا مشکل اصلی در کجاست؟ مشکل دراینجاست که ما باشندگان اصلی این سرزمین را بشناسیم و سپس به آنها تسلسل تاریخی بدهیم. ما این تسلسل را تا حدی در مورد باختر داریم چنانچه مگویند که بنیانگزار بلخ جمشید (یما) بوده و تا حدی به ما روشن است که سلسلۀ پیشدادیان، کیانیان و اسپه ها حکومت کرده بودند و باختریان در اوایل مورد هجوم و حمله های قبیله های بدوی اسیای مرکزی قرار میگرفتند تا زمانیکه ماد ها و هخامنشی ها دولت های خود را در هگمتابه و پارس تشکیل دادند و میان سال های 545ق م الی 540 ق م متوجه شرق شدند و سرزمین های کرمانیا،پارت،باختر،ستاگیدیا(افغانستان مرکزی) و درنگنیان را تصرف کردند. بعد از کروش پادشاه مقتدر هخامنشی پسرش داریوش امپراطوری را تا سند هم ادامه داد و سپس متوجه غرب شد. ولی در اینزمان اداره کنندگان ساپراتی های شرقی کم کم خواهان استقلال شدند و حکومت های جداگانه را تشکیل دادند. در این دوره ها از ستاگیدیا به عنوان یک دولت مقتدر مرکزی یادآوری نشده است و چنانچه که میبینیم در سال 330 قبل از میلاد سکندر بعد از مضمحل کردن هخامنشی در پارس به سرزمین های باختر و هریوا لشکر کشی میکند و با وجودیکه با مقاومت های شدید روبرو میشود، فتح میکنند و باختر بعد از سکندر به دست والیان یونانی اداره میشدند . در این وقت در تاریخ داریم که در حدود 305 قبل از میلاد چندراگوپتا از هند بر خواسته و تا قسمت شرقی افغانستان پیشروی می کند که همزمان دیانت بودایی وارد افغانستان میشود. در حدود 250 ق م یکی از والی ها بنام دیودوت آزادی آن مناطق(یونانوباختری) را اعلان می کند و در غرب کشور در سال 249 ق م پارتی ها اعلان استقلال نمود. در زمان ایوتیدم حکومت یونانو باختری در اوج خود و در زمان ایوکراتید(175 ق م) انحطاط حکومت یونانوباختری آغاز گردید. اما بعد از این کوشانی ها روی صحنه می آید اما ما حالا قبل از اینکه به شرح حال کوشانی ها بپردازیم لازم میدانم در مورد باشندگان سرزمین ستاگیدیا نکاتی را با شما در میان بگزارم. وقتی در هر موردی از سرزمین ستاگیدیا تحقیق کنیم لازم است بدانیم مردمیکه در آن سرزمین بودباش و حکمروایی می کرده، کی ها بوده اند؟ این هم درست مثل موقعیت جغرافیای ستاگیدیا زیاد مورد بحث نیست وهمه با یک توافق که سکایی ها در این سرزمین بوده اند هم نظرند. چون از نظر ایرانی ها سکاها، از نظر هندیان جاکاها و از نظر یونانیان سیت یا سیتی ها باشندۀ آن بودند اما حالا سوال بحث برانگیز اینست که آنها اصلا از کدام نژاد بوده اند؟: بهرصورت در کل راجع به آنها دو نظریه وجود دارد... . عده ای اینان را ایرانی نژاد و عده ای اینان را تورانی نژاد(ترک و مغول) می دانند. چنانچه در بین مورخین یونانی هم این موضوع مورد اختلاف است. "پلینی د ایلدر" تاریخ نویس متولد 25 میلادی می نویسد که چون سکایی ها در جوار ایرانی ها بوده به سکایی معروف شده اند. رچارد نلسون فرای، آقای ذبیح الله منصوری سکاها را از نژاد مغل می دانند. بهرصورت من این بحث را در اینجا به درازا نمیکشانم چون این خود بحث بزرگ دیگریست و من تا این اندازه بسنده میشوم.. در کتاب "هزاره های افغانستان" از سید عسکر موسوی گفته شده که نیاکان هزاره ها از ساکنان آسیای مرکزی وشرقی بودند که 2300 سال پیش از شمال و جنوب هندوکش به سرزمین فعلی هزارستان مهاجرت کردند. جامع التواریخ هزاره هارا 1500 سال قبل از میلاد از اولادۀ آغوزخان فاتح بزرگ مغل و از اولادۀ 24 گانه ای او دانسته که اقوام و قبایل اولیغور، قبچاق، قارلوق، قلیج آغاجری و باغچری در جهان گشایی با او سهیم بوده اند و این نام ها در بین هزاره ها تاهنوز هستند. بهرصورت حالا کوشانی را از نظر میگزرانیم که در هردو سرزمین باختر و ستاگیدا به راحتی امپراطوری خود را پهن میکنند. کوشانی ها از قبایل سیتی ساکن کاشغرستان بودند که در اثر زدوخورد در بین شان دست به مهاجرت زدند و قبایل زیاد در ایالتهای شمالی مستقر شدند. کجولا کد فیزسیوس اولین رییس آنها در سال 40 م توانست دولت کابلستان و کاپیسا را از میان بردارد . حملات َآنها تا سال 78م پایان یافت و یما کدفیزسیوس تا هندوستان شمالی مسخر نمود و در سال 92 م از چین بخاطر راه ابریشم شکست خورد . کانشکاه مقتدرترین پادشاه کوشانیان بین سالهای(120-160م) آیین بودایی را پذیرفت و باعث رونق آن شد. آخرین پادشاه کوشانی واسودا در سال 220م منقرض گردید و پایتخت سیاسی آنها کابل و پشاور بوده و پایخت مذهبی آنها بامیان بوده است. به گفتۀ جواهر لعل و نهرو در مورد هویت نژادی کوشانی ها که گفته است: کوشانی ها اصل از نژاد مغلی شاخۀ ترک بوده اند که در قرن اول میلادی امپراطوری بزرگی در نواحی مرزی هند تشکیل دادند که بنارس در شرق هند، کوهای ویندهیا جنوب هند، کاشغر، یارقند و ختن در شمال هند،ماد و فارس و پارتیا یعنی اشکانیان در غرب مرسید و قسمت های عمده ای آسیای مرکزی بشمول خراسان وحوزۀ کابلستان در شمال و جنوب افغانستان امروزی در قلمرو آن واقع بود که پایتخت کوشانی ها کابل و پشاور امروز که در آن دوران هاپوره و شاپوره بوده است. خوب حالا باز هم شما را از موضوع دور نکشانم در مورد کوشانی ها مورخین بسیاری خارجی و داخلی بر ترک و مغل بودن آنها مهر تایید می گزارند که بحث گستردۀ آن ما را به ناکجا ها خواهد برد. بعد از سالهای 220 میلادی در مرکز دولت های محلی باقی میماند و باختر نیز در کشمکش های سه قدرت ساسانی ها از شمال غرب، کیداری ها از جنوب و هپتالیان از شمال که آنها هم نسب شان به نسب کوشانیان بر میگردد و در شمال باختر (تخارستان) دولتی را تاسیس نمودند . درسال 425م هپتالیان بهرام گور را در مرو و یزدگرد ثانی را در مرغاب شکست می دهد و بعد از آن دولت کیداری نیز از باختر سقوط می کند و دوران اقتدار یفتلی ها از (425-566م) گفته شده است و در اخیر آنها نیز به طرف هند روی آورند. نکتۀ دیگر که میخواهم در اینجا به یادآوری آن اکتفا کنم اینست که بعد از این دوره که نام ستاگیدیا بصورت مشخص دیگر گرفته نمی شود بجای آن کشور بنام غرجستان را در کتابهای تاریخ عرب و خراسان با پهنای هزارستان بیش از حالا می بینیم و میشناسیم. در قسمت شمال ستاگیدیا باختر را میبینیم و در قسممت جنوب اراکوزیا یا قندهار امروزی را میبینیم منابع: http://www.thazara.org1 – در مورد سکایی ها و در کل ترکیب قبایلی هزاره ها مراجعه کنید به تحقیقات مفید استاد ج.اوحدی مجله های "دیدگاه نسل نو" در شماره های سالهای 2007،2008 و 2009 میلادی 1-منشاء نژادی، قدامت تاریخی و وجه تسمیه اَزرَه ها(hazarashistory.blogspot.com) Wikipedia Etymology of India-3 Sattagydia - Wikipedia, the free encyclopedia.htm-4